ZAP: współtwórca polskiego społeczeństwa obywatelskiego

Profesor Zbigniew Andrzej Pełczyński (29 grudnia 1925–22 czerwca 2021) kreował przestrzeń dla zaangażowania społecznego.


Nienawidził bierności, promował odwagę i aktywność. Dziś, razem z uczniami i absolwentami programów stworzonych przez ZAP-a, żegnamy jednego ze współtwórców polskiego społeczeństwa obywatelskiego.

Biografia ZAP-a ukazuje różne oblicza patriotyzmu. Od walki w czasie okupacji hitlerowskiej, powstania warszawskiego, aż do budowania instytucji trzeciego sektora w Polsce po 1989 r.

Jak słusznie zauważył jeden z uczniów Profesora – Sergiusz Trzeciak, jego życie mogłoby być scenariuszem świetnego filmu. Przeszedł niezwykłą drogę od nieznającego języka imigranta w Wielkiej Brytanii w 1946 r., do profesora jednego z najlepszych uniwersytetów na świecie – Oksfordu. Doktorat z filozofii politycznej Georga Hegla obronił w 1956 r. Jego uczniami było wielu późniejszych przywódców politycznych – m.in. Bill Clinton.

Uczył bycia liderem i sam był tego wybitnym przykładem. Był dumny z polskich korzeni, powstania „Solidarności” jako wyrazu buntu robotników i postępu, którego dokonała Polska. Wspierał rodaków w okresie komunizmu. W latach osiemdziesiątych zawarł umowę z miliarderem Georgem Sorosem, który zgodził się na to, aby za każdego sprowadzonego do Oksfordu Węgra, sfinansować tam pobyt Polaka. Dzięki temu programowi, od 1982 r. na uczelnię trafiło ponad 450 polskich naukowców.

Pełczyński inspirował do działania. Był jednym ze współzałożycieli Fundacji im. Stefana Batorego, twórcą Stowarzyszenia „Szkoła Liderów” – instytucji dbającej o jakość życia publicznego w Polsce i wśród Polaków za granicą. To właśnie szkołę uznawał za swoje największe życiowe osiągnięcie. Pierwsza edycja (1994) była, według jego słów, „wielką improwizacją”. Cel pozostał jednak niezmienny – szkoła miała kreować kadry dla państwa i kształcić liderów – ludzi odważnych, dążących do zmian.

Dziś, tę instytucję prowadzoną przez Przemka Radwana wyróżnia imponująca liczba programów i absolwentów – z różnych stron sceny społecznej, politycznej i gospodarczej. Absolwentów łączy silna więź ze szkołą – wyrażająca się m.in. w crowdfundingu kolejnych programów. ZAP wraz z zespołem stworzyli wyjątkową społeczność.

Szkołę zawsze definiowała otwartość i łączenie osób o nieraz skrajnie odmiennych poglądach – było to spójne z jego życiową postawą. Ukazuje to też spektrum absolwentów i asystentów szkoły – od Michała Wypija po Hannę Gil-Piątek, od Piotra Trudnowskiego po Joannę Scheuring-Wielgus.

Pełczyński tworzył kulturę dialogu. Postrzegał ją jako element budowy zaufania, słusznie zakładając, że bez niego nie ma silnego społeczeństwa. Nauka debatowania pozostała jednym z ważnych elementów programu szkoły – jako niezbędna umiejętność lidera, dająca możliwość wzmocnienia skuteczności działań, poprawiająca jakość samego sporu.

Wielu uczestników projektów zainicjowanych przez ZAP-a ma swoje osobiste wspomnienie związane z Profesorem. Sam poznałem go podczas rozmów do XVII Szkoły Liderów Społeczeństwa Obywatelskiego. Połączył on wówczas młodego, niespełna dwudziestoletniego człowieka z osobami posiadającymi kilkudziesięcioletnie doświadczenie samorządowe. Z każdym z nas ZAP dyskutował. Był ciekawy naszych pomysłów i sposobów ich wdrożenia. Łatwo było dostrzec w jego oczach entuzjazm dla nowych idei i koncepcji.

We wpisach żegnających ZAP-a często można spotykać stwierdzenie, że „dostrzegał potencjał w osobach go nieświadomych”, „poszerzał horyzonty”, „zmieniał życie”. Zmarły w ubiegłym roku prof. Clayton Christensen, w jednej ze swoich publikacji stwierdził, że „miarą naszych osiągnięć jest to, w jaki sposób pozytywnie wpłynęliśmy na życie innych”. Rzeczywiście, trudno o lepszą definicję udanego życia. Trudno też o piękniejszy jego wyraz niż historia ZAP-a.

„Nie czekaj biernie, aż coś się stanie. Traktuj swe życie jako wyzwanie” – to motto pozostawił profesor Pełczyński na zakończenie edycji naszej szkoły. W tym zdaniu zawiera się energia Profesora, chęć do działania i wiara w przyszłość. Tak będziemy go wspominać.


Kornel Koronowski – absolwent XVII Szkoły Liderów Społeczeństwa Obywatelskiego.

Skomentuj lub udostępnij
Loading Facebook Comments ...

Skomentuj

Res Publica Nowa