Wołyń i pojednanie

26 czerwca 2013 roku, w przededniu obchodów 70 rocznicy zbrodni wołyńskiej, Fundacja im. Stefana Batorego zorganizowała otwartą debatę pod tytułem Wołyń i pojednanie, w której wzięli udział: Bogumiła Berdychowska (redakcja kwartalnika „Więź”), Jarosław Hrycak (Ukraiński […]


26 czerwca 2013 roku, w przededniu obchodów 70 rocznicy zbrodni wołyńskiej, Fundacja im. Stefana Batorego zorganizowała otwartą debatę pod tytułem Wołyń i pojednanie, w której wzięli udział: Bogumiła Berdychowska (redakcja kwartalnika „Więź”), Jarosław Hrycak (Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie), Łukasz Kamiński (prezes Instytutu Pamięci Narodowej) i Myrosław Marynowycz (prorektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie). Moderatorem spotkania był Grzegorz Pac (zastępca redaktora naczelnego kwartalnika „Więź”).

Paneliści
Od lewej: Myrosław Marynowycz, Jarosław Hrycak, Grzegorz Pac, Bogumiła Berdychowska, Łukasz Kamiński

Podczas pierwszej części debaty dyskutowano nad historycznym wymiarem tragedii na Wołyniu w szerokim kontekście stosunków polsko-ukraińskich w XX wieku. Uczestnicy spotkania rozmawiali o perspektywach dalszego prowadzenia badań. Podkreślali kluczową rolę aktywnej współpracy polskich oraz ukraińskich naukowców w celu jak najdokładniejszego odtworzenia wydarzeń. Zwrócono także uwagę na potrzebę wypracowania zdrowego, konstruktywnego podejścia umożliwiającego rzetelną ocenę zdarzeń oraz pozwalającego skutecznie odciąć się od podnoszonych po obu stronach granicy destruktywnych głosów, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla całokształtu stosunków dwustronnych w przyszłości.

Od lewej: Myrosław Marynowycz (prorektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie), Jarosław Hrycak (Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie)
Od lewej: Myrosław Marynowycz (prorektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie), Jarosław Hrycak (Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie)

Następnie uczestnicy debaty skoncentrowali się w swoich wystąpieniach na odpowiedzi na główne pytanie postawione przez organizatorów spotkania: w jaki sposób te bolesne doświadczenia historyczne wpływają na teraźniejszość stosunków polsko-ukraińskich oraz w jakim miejscu znajduje się obecnie proces pojednania obu narodów. Porównując obchody rocznicy tragedii na Wołyniu w 2003 roku i 2013 roku, odnotowano pozytywne a także negatywne zjawiska oraz tendencje, które towarzyszą procesowi upamiętnienia ofiar i stanowią specyficzny kontekst stosunków dwustronnych. Do negatywnych czynników w wymiarze naukowym zaliczono: zauważalną asymetrię w badaniach nad Wołyniem (z ich zdecydowaną przewagą po polskiej stronie) oraz próby zakwestionowania dotychczasowego dorobku badawczego. W aspekcie politycznym oraz społecznym z kolei dostrzeżono niebezpieczeństwo tkwiące w wykorzystywaniu wydarzeń historycznych do rywalizacji na wewnętrznej scenie politycznej obu państw oraz zagrożenie odrodzenia stereotypów i wzajemnych uprzedzeń, co może skutkować wzrostem nieufności wobec intencji sąsiada oraz inicjatyw podejmowanych po drugiej stronie granicy. Wśród pozytywnych czynników sprzyjających pojednaniu polsko-ukraińskiemu wymieniono: coraz aktywniejszy udział w debacie publicznej nie tylko polityków czy ekspertów, lecz także przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, poszerzenie procesów pojednania w innych niż dotychczasowe kręgach i na innych poziomach społecznych, a także ogólny wzrost odpowiedzialności obywatelskiej. Wśród panelistów nie było zgodności co do określenia roli, którą odgrywa w stosunkach polsko-ukraińskich niski stopień wiedzy na temat Wołynia. Z jednej strony stwierdzono, że taki stan rzeczy sprzyja pojednaniu, lecz z drugiej zakwestionowano jakość i prawdziwość pojednania w sytuacji, kiedy oba społeczeństwa w swojej większości nie wiedzą, na czym polega istota sporu. Jednym głosem natomiast podkreślono ogromne znaczenie, jakie mają w tym procesie wystąpienia przedstawicieli Kościoła oraz Cerkwi.

Bogumiła Berdychowska (redakcja kwartalnika „Więź”), Łukasz Kamiński (prezes Instytutu Pamięci Narodowej)
Od lewej: Bogumiła Berdychowska (redakcja kwartalnika „Więź”), Łukasz Kamiński (prezes Instytutu Pamięci Narodowej)

Podczas debaty poruszono także inne kwestie dotyczące pamięci i „niepamięci” historycznej, sytuacji wewnętrznej na Ukrainie oraz roli przedstawicieli władz obu państw w procesie pojednania. Szczególną uwagę skupiono na „chrześcijańskim wymiarze tragedii” oraz jej ocenach. Stwierdzono również potrzebę aktów dobrej woli, a także podjęcia działań edukacyjnych, które mogłyby ułatwić porozumienie i pomogłyby przezwyciężyć problemy w stosunkach pomiędzy oboma narodami wynikające z trudnego dziedzictwa historycznego. Spotkanie odbywało się w atmosferze otwartego dialogu i spokojnej wymiany poglądów. Wypowiedzi ekspertów były pozbawione wzajemnych zarzutów i oskarżeń.

Po wypowiedziach uczestników spotkania przeznaczono czas na dyskusję. Wzięli w niej udział historycy, politolodzy, reprezentanci społeczeństwa obywatelskiego oraz świadkowie tragicznych wydarzeń. Zostały w niej poruszone między innymi takie wątki jak: polityka władz Drugiej Rzeczypospolitej wobec ludności obrządków wschodnich, współczesny wzrost radykalnych nastrojów wśród młodego pokolenia na terenie całej Europy Środkowo-Wschodniej, polityka historyczna partii rządzącej na Ukrainie. Zwrócono uwagę na istniejącą potrzebę spojrzenia na stosunki polsko-ukraińskie z szerszej perspektywy, co pozwoliłoby uniknąć prowincjonalnego charakteru dyskusji nie tylko o Wołyniu, lecz także o pozostałych trudnych wątkach wspólnej historii. Jednocześnie zaproponowano możliwość wykorzystania doświadczenia i rozwiązań dialogu polsko-żydowskiego oraz wzorowania się na nim. Podsumowując dyskusję, wyrażono przekonanie, że Polska oraz Ukraina, chociaż znajdują się dopiero na początku długiej i ciernistej drogi do pojednania, poprzez zacieśnienie współpracy mogą dokonać na niej wielkich postępów.

Nagranie z debaty dostępne tutaj

Opracowała Tetiana Khaver

Skomentuj lub udostępnij
Loading Facebook Comments ...

Skomentuj

Res Publica Nowa