Kluczowe są kompetencje animatora

Animator kultury powinien być rzecznikiem osób słabszych, mediatorem i wizjonerem. Póki jednak wciąż w uproszczonym i powszechnym odbiorze kultury będzie kojarzony z osobą dbającą o zapełnienie czasu wolnego innym ludziom ten potencjał nie zostanie wykorzystany. […]


Animator kultury powinien być rzecznikiem osób słabszych, mediatorem i wizjonerem. Póki jednak wciąż w uproszczonym i powszechnym odbiorze kultury będzie kojarzony z osobą dbającą o zapełnienie czasu wolnego innym ludziom ten potencjał nie zostanie wykorzystany.

Wspólnie z Narodowym Centrum Kultury i projektem Platforma Kultury prowadzimy dyskusję o możliwościach wykorzystania potencjału animatorów kultury w procesach rewitalizacji miast. Kontynuujemy w ten sposób prace rozpoczęte podczas NieKongresu Animatorów Kultury. W tym cyklu opublikowaliśmy już artykuły Artura CelińskiegoBartka Lisa i Eweliny Jurasz.

Swoją refleksję na temat funkcji animacji kultury w procesach społecznych i rewitalizacyjnych pozwolę sobie oprzeć na osobistych doświadczeniach i praktykach wynikających z realizacji autorskich projektów w tym zakresie. Nie stanowią one gotowych modeli ani rozwiązań – są raczej eksperymentem i próbą definiowania, szukania własnej drogi w animacji kultury i sztuce zaangażowanej społecznie w praktyce.

Zauważalnym i palącym problemem budowania zespołów i osób pracujących przy programach animacyjnych są kadry. Jakiś czas temu, mając do dyspozycji budżet na realizację projektów i podpisaną umowę pomiędzy Centrum Kultury w Lublinie a Uniwersytetem Mari Curie-Skłodowskiej włączyłem się w proces kształcenia studentów animacji kultury. Naszym głównym zadaniem była pomoc w realizacji ich praktyk. Można je było odbyć w Centrum Kultury. Chętni mieli otrzymać nie tylko wsparcie producenckie, know-how, ale także, co najważniejsze, finanse na realizację swoich pomysłów. Ku mojemu dziwieniu odzew był zerowy. Pierwsi studenci pojawili się na kilka tygodni przed końcem praktyk – zależało im bardziej na pieczątce w dzienniczku niż autentycznej realizacji swojego przedsięwzięcia.

Okazuje się, że już u podstaw edukacji z zakresu animacji kultury nie kształtuje się u studentów oczekiwanych postaw, odruchów i reakcji. Produkuje się osoby, które w praktyce mają być organizatorami wydarzeń o charakterze typowo impresaryjnym. Standard jest prosty – scena, zespół, plakat, koncert i zadowolenie z powodu przyjścia garstki widzów.

Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie - Rewiry
Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie – Rewiry

Refleksja, diagnoza, konkret

Taki model z oczywistych względów nie może dać odpowiedzi na problemy lokalnej społeczności. Z tak wykształconymi lub raczej, ukształtowanymi animatorami nie mamy szansy na wywołanie pozytywnych zmian społecznych. Osobisty ogląd tej sprawy spowodował we mnie wewnętrzny bunt i niezgodę na tak pojmowaną animację kultury.

Pracę animatora musi poprzedzać refleksja na temat problemów mieszkańców miasta lub bliskiej mu społeczności. Dobry animator wie, skąd się one biorą i jaki mają charakter. Wie też, z którymi z nich może się zmierzyć. Ma przemyślany sposób, w jaki kultura dostarczy nie tylko rozrywki, ale też stanie się motorem przemian. Wie dużo na temat tego, jak spowodować, aby ludziom żyło się lepiej, choć jest też świadomy, że nawet odwiedzenie najlepszej wystawy nie spowoduje, że w lodówkach nagle przybędzie jedzenia, spadnie bezrobocie czy poziom przestępczości.

Animator kultury powinien być rzecznikiem osób słabszych, bronić ich interesu, walczyć o ich prawa. Tymczasem w praktyce wygląda to tak, że animator znając lokalną specyfikę i utrapienia mieszkańców, wprowadza na dany obszar i czas artystę, który na własny sposób mierzy się z rzeczywistością miejsca. Robi to najczęściej poprzez propozycję stworzenia wspólnej pracy. Z pozoru nic trudnego, gdyż aktualnie niemal każdy projekt organizacji warsztatów z grupą wykluczoną społecznie jest mile widziany u grantodawców i ładnie wygląda na papierze, a jednak…

Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie - Rewiry
Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie – Rewiry

Zmiana dla/w społeczności

Animacja polega na pokierowaniu realizacji artystycznej (zwłaszcza tej będącej narracją o miejscu) w taki sposób, aby zwróciła ona oczy, a nawet wywarła presję na polityków, administrację, samorządowców i wszelkich możliwych ludzi, którzy mają w sobie moc decyzyjną. Często bywa tak, że propozycje prac są trudne, do bólu prawdziwe i szczere. Ma to za zadanie uwypuklać i definiować często ukryte i zamiatane pod dywan problemy. Tego typu interwencje należy traktować jako manifest, głos ludzi wypowiedziany przez artystę, za którym stoi jego autorytet.

Taki sposób postawienia istotnych kwestii często przynosi wymierne rezultaty w postaci podejmowanych działań przez np. administrację względem mieszkańców[1]. Dużym plusem tego typu przedsięwzięć jest ich skuteczność polityczna i szybkie rezultaty. Tyle że to zmiana dla społeczności lokalnej, a nie w społeczności lokalnej.

Tą drugą wywołują zaś projekty rozbudowane i długofalowe, o stałym zaczepieniu w konkretnej przestrzeni. Z praktyki wynika, że ich usytuowanie w obszarach zagrożonych wykluczeniem czy degradacją przynosi najlepsze korzyści. Nieodzownym elementem ich powodzenia jest także uwzględnianie partycypacji mieszkańców w budowaniu wydarzeń i działań. Często okazuje się, że wytworzony w ten sposób program i propozycje kulturalne mają szansę przyciągnąć również mieszkańców z innych rejonów miasta. Jest to ważne – „obcy” przychodząc w obszar dotychczas uznany za „niebezpieczny” czy „trudny” zaczynają dostrzegać pozytywne aspekty tych miejsc i je odczarowywać[2].

Most zmiany

Podczas realizacji projektu Most Kultury odbywającego się na peryferiach centrum miasta wytyczony został szlak pieszy przez ul. Zamojską. Ta ulica nie cieszy się zbyt dobrą opinią, ale przecież nie chodziło tylko o to, aby ułatwić gościom dotarcie na miejsce. Publiczność uczestnicząca w wydarzeniach musiała przejść przez teren, na który normalnie wieczorami nie weszłaby bez potrzeby. Następnie na wydarzeniach spotykała „lokalsów”, których zachowanie nie zgadzało się z powierzchownymi opiniami.

Potwierdzenie słuszności działań przyszło z niespodziewanej strony – po trzech miesiącach prowadzonej działalności właściciele wystawionych na sprzedaż mieszkań z tej okolicy zaczęli wpisywać jako istotny atut bliskość Mostu Kultury. Niezaprzeczalnie to wydarzenie kulturalne wpłynęło na pozytywne postrzeganie tej okolicy oraz jakość życia mieszkańców. Nie nazwałbym jednak tego działania rewitalizacją. To bowiem proces skończony i kompleksowy. Był to jednak z pewnością dobry początek – jeden z elementów układanki, bez którego każde działanie rewitalizacyjne nie ma prawa się udać.

Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie - Rewiry
Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie – Rewiry

Warto także zauważyć, że realizacja tego typu przedsięwzięć stawia animatora w roli mediatora, który prowadzi jednocześnie dialog ze społeczeństwem, artystami i władzą finansującą projekt. Musi znaleźć odpowiednie proporcje, które zagwarantują pożądaną równowagę. Co więcej – jego obecność nie jest przypadkowa – animator musi być po części wizjonerem – dostrzec i przewidzieć, zmiany i korzyści, które jego praca może przynieść. W zależności od swoich kompetencji taka osoba będzie umiała dobrać odpowiednie narzędzia i wywołać za ich pomocą pożądane efekty.

Tego typy wiedza jest także niezmiernie istotna dla kreowania miejskiej polityki kulturalnej i społecznej. Bo dobry animator potrafi odróżnić to, co jest potrzebne i ważne, od tego, co jest tylko efektowne. Tacy ludzie są także bardzo często trendsetterami – wprowadzając niestandardowe i innowacyjne rozwiązania w zakresie projektów kulturalno-społecznych, inicjują procesy, które na długie lata mogą zaważyć  nad rozwojem miasta[3].

Póki jednak wciąż w uproszczonym i powszechnym odbiorze animator kultury będzie kojarzony z osobą dbającą o zapełnienie czasu wolnego innym ludziom ten potencjał nie zostanie wykorzystany. Niepoważne traktowanie animacji jest jednym z najważniejszych wyzwań, przed jakimi stoimy. Jeżeli nie uda się tego zmienić, to trudno będzie przekonać władze samorządowe do zaufania animatorom w tak ważnych procesach, jak rewitalizacja.

 

Artykuł wydany wspólnie z Narodowym Centrum Kultury w ramach projektu Platforma Kultury. W kolejnych tygodniach publikować będziemy kolejne teksty – zapraszamy naszych czytelników do udziału w niniejszej dyskusji i przesyłania swoich komentarzy i uwag.
NCK_platforma-kultury_logo-zNCK_kolor-web


[1]Ilustrację stanowią prace wykonane przez artystów w ramach Pracowni Sztuki Zaangażowanej Społecznie „Rewiry” w Lublinie w 2012 roku, które zostały następnie poddanej badaniom i ewaluacji socjologicznej / Realizacja muralu Paweł Hajncel „Chleba, Pracy Igrzysk” / Realizacja kalendarza Joanny Wowrzeczki „Jak się uda” / Realizacja instalacji artystycznej oraz akcji Artura Malewskiego „Dni Złomu” / www.rewiry.lublin.pl

[2]Na przykładzie projektu „Most Kultury” – Centrum Animacji Społeczno-Kulturalnej

[3]Na przykładzie projektu Soho Factory http://www.sohofactory.pl

Skomentuj lub udostępnij
Loading Facebook Comments ...

Jeden komentarz “Kluczowe są kompetencje animatora”

Skomentuj

Res Publica Nowa