Na placu Litewskim w Lublinie stoi konny pomnik Piłsudskiego. Przez długi czas leżała pod nim folia, jak gdyby pomnik do placu nie pasował, póki nie uzyskano formalnej zgody na wmurowanie go na stałe. Orędownicy ustawienia monumentu, dodajmy, w poglądach byli bliżsi ideom Dmowskiego niż obozu sanacji. Jakby fakt ten nie był dostatecznie kuriozalny, władze Polski postanowiły 1 lipca tego roku właśnie na tym placu uczcić 440-lecie Unii Lubelskiej. Trudno zgadywać, co Valdas Adamkus, ustępujący w dwa ty godnie później prezydent Litwy, myślał – paradując pod buławą, która przez Litwinów utożsamiona jest z wyczynem Żeligowskiego. Bo że odpowiedzialni za protokół dyplomatyczny myśleli niewiele, zgadywać nie trudno. Zignorowali oni wszelkie rozsądne podpowiedzi, w tym głos Tomasza Merty, pełniącego funkcję generalnego konserwatora zabytków, wskazujące na niestosowne umiejscowienie tego pomnika.
Życie codzienne ukazuje wszakże, iż symbole historii mogą mieć większą wartość niż ciągłość faktów i tradycji. Plac Litewski stał się natomiast miejscem inne go publicznego skandalu, gdy na jego środku, w tle pomnika, ustawiono plakat z dwiema gołymi babami reklamujący Konfrontacje teatralne 2009. Gdy w dniu pierwszej debaty DNA miasta – PL 2009 przecinaliśmy plac, podążając ku siedzibie Radia Lublin, mijaliśmy zdewastowane plakaty Konfrontacji wyśmiewające poplątanie symboli i idei skłóconych w tak wielu wymiarach w jednym tylko miejscu. Z ironią i gorzką nadzieją przypominamy więc słowa Gertrudy Himmelfarb. Publicystka po „śmierci Boga” i „śmierci hi torii”, które w gruncie rzeczy niczego złego ludzkości nie uczyniły, wyczekiwała niecierpliwie na „śmierć postmodernizmu”. Nawet jeśli on już nadszedł, to Polska w wymiarze lokalnym i ogólnonarodowym ten moment przegapiła.
By uciec poza refleksję, stawiamy sprawę prosto: licealne lekcje historii trzeba zacząć od końca i z mozołem przywracać ciągłość porwanej pamięci. Pamięci bez historii. Chcemy również zwrócić uwagę na dwie wyjątkowe prace. Pierwsza to wprowadzenie do nie zwykłej galerii autorstwa Sebastiana Cichockiego, kuratora Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Galerię stanowią zdjęcia prac z wystawy, która prezentowana będzie w ramach zwiastuna festiwalu Warszawa w budowie jesienią 2009 r.
Druga pozycja to fragment nieopublikowanej jeszcze książki Seweryna Kuśmierczyka, poświęconej Andriejowi Tarkow skiemu, traktującej o kulisach powstawania filmu Zwierciadło. Obraz ten zostanie pokazany w ramach Festiwalu Filmów Rosyjskich Sputnik, który rusza w Warszawie 6 listopada br.
Nowy dział – DNA miasta – jaki prezentujemy Państwu w numerze jesiennym, wiąże się z aktualną działalnością zespołu „Res Publiki”. Dział jest pokłosiem serii debat dotyczących kulturowej tożsamości Warszawy, które odbyły się w siedzibie redakcji la tem 2009 roku.
Polecamy zwłaszcza wywiad z Andą Rottenberg, debatę o kondycji teatru warszawskiego z udziałem Jana Buchwalda, Piotra Gruszczyńskiego, Krystyny Jandy i Pawła Passiniego, oraz bardzo osobistą wypowiedź Teresy Oleszczuk, która wpisuje się w dyskurs o multikulturalnym potencjale stolicy.
Drukujemy także dwa najważniejsze eseje ostatnich miesięcy. Timothy Snyder – wywołując lawinę dyskusji i polemik – na łamach „New York Review of Books” oraz EUROZINE pisze o ignorancji i Zagładzie, zaś Lord Dahrendorf zostawia ostatni ślad swojego intelektu w sześciu tezach o kapitalizmie.
Na koniec polecamy wyjątkowe wiersze Adama Wiedemanna.
SPIS TREŚCI
TEMAT NUMERU – ŚMIERĆ HISTORII
ŚMIERĆ HISTORII
Obecność historii Marcin Moskalewicz
O edukacji historycznej i podręcznikach historii słów kilka… Krystyna M. Budzianowska
Przeciwko lekcjom z amnezji Wojciech Przybylski
Zrywając pęta narodowej mitologii. Szwecja i Szwajcaria wobec Zagłady Arne Ruth
„Wielka Wojna Ojczyźniana” w polityce pamięci Białorusi, Mołdawii i Ukrainy Andrij Portnow
Rozliczenie z enerdowską przeszłością – rewizja procesu Jan-Werner Muller
Pamięć Niemców Klaus Ziemer, Artur Celiński
Antykomunizm w postkomunistycznym kraju. Jak tendencje progresywne stają się regresywnymi? Marek Seckar
O nowy model opowiadania – koncepcje muzeum XXI wieku Marcin Wilkowski
KULTURA
Kto istnieje, a kto nie, w polskim dyskursie II wojny światowej? Joanna Ostrowska
O pożytkach i szkodliwości historii dla kina Jakub Majmurek
Spacer po Warszawie w budowie Sebastian Cichocki
Wyzwolić kreatywność – wokół brytyjskiego ruchu community arts Anna Rogozińska
O spacerze i przemianach chodzenia. Simmlowska impresja Daniel Kontowski
Zwierciadło. Kulisy filmu Seweryn Kuśmierczyk
DNA MIASTA – WARSZAWA
Zmienny genotyp Warszawy Aleksandra Wasilkowska
Nie jest dobrze Anda Rottenberg, Katarzyna Kazimierowska
W poszukiwaniu straconego czasu Mikołaj Madurowicz
Dramat czy farsa? Jan Buchwald, Agata Diduszko-Zyglewska, Piotr Gruszczyński, Krystyna Janda, Paweł Passini
Obywatelka Polski narodowości ukraińskiej Teresa Oleszczuk
EUROPA DYSKUSJE
Holocaust: ignorowana rzeczywistość Timothy Snyder
Dyskusja z wileńskiej konferencji Eurozine
Centrum – peryferia – centrum Jarosław Kuisz
POLITYKA/IDEE
Requiem dla etyki protestanckiej Marta Buholc
Po kryzysie: powrót do etyki protestanckiej Ralf Dahrendorf
SZKOŁA ESEJU
Nie tylko Trzech panów Magdalena Moltzan-Małkowska
O pamięci Jerome K.Jerome
PRZEGLĄD PRASY
Filozoficzne próby sił Magdalena M. Baran
KSIĄŻKI
Dojczland. Obraz Niemców w literaturze polskiej Przemysław Czapliński
Znaki, ślady i pojęcia ostateczne Natalia Romik
Wywiad Adam Lipszyc, Natalia Romik
Obrzędy widziane z ukosa. O innej obecności Małgorzaty Dziewulskiej Weronika Szczawińska
Arystokratyczny liberalizm obcych Marcin Bąba
Podbój terytorium faszysty. O Suchych i wilgotnych Jonathana Littella Agnieszka Jakimiak
POEZJA
Blisko siebie Piotr Śliwiński
Adam Weidermann
EKONOMIA
Sprywatyzować państwo Tomasz Kasprowicz
