W zabytkowym browarze w Gdańsku – Wrzeszczu grupa zapaleńców ze stowarzyszenia Kultura Miejska odtwarza historie okolicznych budynków i otwartych przestrzeni miejskich, które znikają wraz z kolejnymi inwestycjami deweloperów. Członkowie stowarzyszenia dokumentują życie miasta, zbierają miejskie opowieści, organizują wycieczki dla mieszkańców dzielnicy i wystawy prezentujące zapomniane miejsca. Rejestrują znikająca przestrzeń miejskiej kultury, z obawą przypatrując się coraz to nowym inwestycjom, które zamykają przestrzenie otwarte, zawierają historię miasta, odbierając mu wielowymiarowość. Towarzyszące ich działalności napięcie jest dziś w Polsce potrzebne. Miasto stało się polem sporu, gdzie dążenie do rozwoju ściera się z potrzebą zachowania przestrzeni wspólnej, symbolicznego spoiwa tysięcy ludzi zamieszkujących miasto, poruszających się w nim niczym w labiryncie.
Owocami owego napięcia są artykuły zawarte w niniejszym numerze. Obserwując budowlany skok, przypominający późne lata PRL-u, podejmujemy refleksję nad przestrzeniami miasta istniejącymi poza placami budowy. Miejska sfera publiczna, wychodząca poza krytykowane przez Bohdana Jałowieckiego osiedla zamknięte, pobudza do stawiania pytań o warunki postrzegania miasta jako całości możliwej do wyobrażenia i zaplanowania wedle politycznej idei.
Problem ten obejmuje również Arnold Bartetzky, analizując przemiany struktury miejskiej w państwach byłego bloku wschodniego.
W artykule Jarosława Trybusia – nagrodzonego niedawno na Biennale Architektury w Wenecji za projekt polskiego pawilonu Hotel Polonia – możemy przeczytać o roli symboliki istniejącej i niezaistniałej oraz jej znaczeniu dla tworzenia miejskiej przestrzeni. Natomiast z pytaniem, czy planowanie miast w Polsce przypomina budowanie Wieży Babel, tworzonej bez projektu i zamysłu, mierzy się Czesław Bielecki.
O zapachach kształtujących miejskie przestrzenie piszą w numerze Marek S. Szczepański i Weronika Ślęzak-Tazbir.
Esej o żeńskiej odmianie flaneura pióra Małgorzaty Buthner-Zawadzkiej otwiera miasto na kobiecą perspektywę.
Ponadto Czytelnik znajdzie w „Res Publice” wywiad z niemieckim socjologiem miasta, Hartmutem Haussermannem, kronikę mrocznej strony Warszawy przygotowaną przez Honoratę Stafiej oraz wiersza – impresje poetów uczestniczących w warszawskim festiwalu Wiersze w metrze.
Nie twierdzimy, że to wyczerpuje temat, Przeciwnie – to za mało! Przestrzenie miejskie już od dłuższego czasu są przedmiotem refleksji wielu środowisk, warto wymienić choćby tylko kilka najnowszych inicjatyw, jako projekt Niewidzialne miasto realizowany na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pomimo „Kultura w mieście, miasto w kulturze” czy słynny już Dotleniacz – instalację Joanny Rajkowskiej w centrum stolicy, próbę stworzenia przestrzenie wspólnej na „ziemi niczyjej” placu Grzybowskiego, która – mimo poparcia mieszkańców – przegrała z urzędnikami chcącymi wstawić tam betonową formułę.
Na okładce umieściliśmy ilustrację Kobasa Laksy zapowiadająca nieco prowokacyjnie koniec ledwie zaistniałej przestrzeni architektury z żelaza i kwarcu.
Przestrzenie miejskie niewątpliwie potrzebują opisu, analizy i refleksji. Mamy nadzieję, że naszym skromnym wkładem uda nam się pobudzić Państwa ciekawość przestrzeni zapomnianych lub tych nieodkrytych oraz zachęcić do poszukiwania przestrzeni nowych, otwartych na wspólnotę.
Marcin Bąba, Katarzyna Kazimierowska, Wojciech Przybylski
Spis treści
TEMAT NUMERU – PRZESTRZENIE MIASTA
Czyje miasto? Spory o wizerunek miast i przestrzeń miejską w postsocrealistycznej Europie Arnold Bartezky
Niepowstanie warszawskie. Widma niezaistniałej metropolii Jarosław Trybuś
Miasto: wizja i metoda Czesław Bielecki
Miejska perfumeria Marek S. Szczepański, Weronika Ślęzak – Tazbir
Europejskie getto Hartmunt Haussermann, Joanna Kusiak
Grodzenie „wspólnego pastwiska”. O osiedlach zamkniętych w metropoliach Bohdan Jałowiecki
Nerwica miejska Andrzej Leder
Kryminalne zagadki dawnej Warszawy Horonata Stafiej
KULTURA
W poszukiwaniu flaneuse Małgorzata Buthner – Zawadzka
Podróże wyimaginowane Arne Melberg
Performans 1968. O Balu w Zalesiu Weronika Szczawińska
Świat jako wyobrażenie. O bezwolności u Rainera Wernera Fassbindera Agnieszka Jakimiak
INTELEKTUALNE HISTORIE FOTOGRAFII
Archiviste Piotr Kłoczkowski, Adam Puchejda
Konstanty A. Jedliński (1922 – 1987) Marcin Król
EUROPA DYSKUSJE
Trudny gracz Antoinette Primatarova, Artur Celiński, Wojciech Przybylski
Gra w małe państwa Evgenii Dainov
EKONOMIA
Kto wie czy będzie kryzys – czyli jak zostać ekonomicznym guru Tomasz Kasprowicz
Czekam na ruch pokolenia 20 latków Igor Chalupec, Tomasz Kasprowicz, Wojciech Przybylski
PRZEGLĄD PRASY
Krytyka u podstaw po kijowsku Anna Wylęgała
KSIĄŻKI
Męski podmiot rewolucji i (samo) unicestwienie kobiet. Melancholia według Julii Kristevej Agnieszka Mrozik
Pochwała różnorodności – miasto kreatywne Michał Penkala
Niemożliwa filozofia polityczna Husserla Paweł Dybel
Nie taki diabeł straszny Magdalena M. Baran
POLITYKA/IDEE
Do kogo będzie należała przyszłość? Frank Ankersmit, Marcin Moskalewicz
W ordynacji bez zmian Artur Celiński
SZKOŁA ESEJU
Apokalipsa i perspektywa po 60 latach Adam Puchejda
Apokalipsa i perspektywa Konstanty A. Jeleński
WIERSZE
Jenny Tunedal, Matthias Goritz, Daiva Molyte – Lukauskiene
Still in a doorway/undecided what to do/so perfectly lost Justyna Czechowska
