Berlińczycy po raz kolejny rozbijają mur. Odbudowany ze styropianu symbol podziału ogniskuje naszą uwagę wokół momentu przejścia z upodlenia do wolności. Runięcie muru ożywia podniosłe narracje, wspomnienia, jasno określa granice niegdysiejszego pęknięcia Europy na dwa obozy. Mur i jego upadek bezapelacyjnie wrosły w tożsamość współczesnych Europejczyków. Tymczasem nad Wisłą próżno szukać tak wyrazistego znaku. Nie jest nim z pewnością Okrągły Stół – symbol dzielący opinię publiczną. Istnieje za to szereg ikon życia codziennego, które w zestawieniu stanowią zapis pęknięć naszej kultury. Wybieramy kilka, by poddać refleksji pewne momenty przejścia, czasem ledwie zmiany akcentu na kilku polach: w filmie, teatrze, zabudowie miast, pojęciu piękna w architekturze, sposobie odżywiania, prasie jak i w literaturze. Pozostajemy jednak z poczuciem niedosytu, warto bowiem zastanowić się nad sposobem wspólnego pamiętania. Nienapisane pozostaje zestawienie ikon Powstania Warszawskiego i Jedwabnego. O refleksję aż proszą się formy manifestacji i wspólnoty na ulicy – od demonstracji i strajków po modne ostatnio pojęcie „performansu miejskiego”. Wątki te są dla nas nie mniej ważne, lecz pozostawiamy je na inne okazje i polecamy uwadze w następnych numerach.
Przyglądamy się ponadto przemianom pojęcia prywatności. Łukasz Bluszcz próbuje uchwycić wielowymiarowość tego problemu w rozmowie z Jeffreyem Rosenem, profesorem prawa Uniwersytetu Waszyngtona. Publikujemy tłumaczenie fragmentu książki Amitaia Etzioniego – Limits of Privacy oraz esej Joanny Erbel o fotografii – sztuce, która od początku swego istnienia wkracza w intymność, redefiniując to, co prywatne.
Na nie mniejszą uwagę zasługuje dział Książki. Polecamy redakcyjną polemikę wokół ostatniej publikacji Jarosława Rymkiewicza oraz gorący spór o badania nad antysemityzmem pomiędzy Michałem Bilewiczem i Joanną Tokarską – Bakir. Wprowadzenie do tego wątku umieściliśmy w dziale Kultura. W ostatniej polemice autorów dzieli niekiedy tak ogromna bariera nieporozumienia, że wahaliśmy się, czy w ogóle ją opublikować. W dyskusji nad książką Legendy o krwi ważne jest przecież by rozmowy nie ucinać, by szukać możliwego pola dialogu i mądrej debaty. Polecamy więc uwadze szczególnie fragmenty, które dotyczą meritum, jednocześnie prosząc czytelnika, by nad pozostałymi przeszedł do porządku dziennego. Nie chcemy, aby pytanie o źródła antysemityzmu, dotyczące w jakiejś mierze wszystkich, stanowiło pretekst do wewnętrznych podziałów osób stojących w zasadzie po tej samej stronie barykady.
Współczesny świat niewiele robi sobie z dwudziestowiecznej traumy, którą było wielokrotne grodzenie miast pośrodku Europ. Powstają kolejne betonowe mury oddzielające tym razem świat bezwzględnego dobrobytu i pokoju od stref mroku, jak te w USA i Izraelu. Jednak odgrodzony problem nie znika, a tylko potęguje się za fizyczną barierą. Właśnie takim murem stała się nasza wschodnia granica od chwili, gdy dołączyliśmy do strefy Schengen. Pojęcie „ściany wschodniej” bez ciągłego wysiłku, by integrować społeczeństwa Białorusi i Ukrainy z pozostałymi Europejczykami, będzie zyskiwać na dosłowności. W tym świetle działania LPR-owskiego prezesa telewizji publicznej przeciwko kierownictwo Biełsat TV były głupie i nieodpowiedzialne. Nawet jeśli MSZ szybko przywołało go do porządku, to szkoda została wyrządzona. Nowe otwarcie na wschodnich sąsiadów, rozpoczęte wraz z upadkiem muru berlińskiego powinno stanowić ciągłość by za chwilę, nie trzeba było zaczynać współpracy od nowa. Wszak mury, które przychodzi nam burzyć, najczęściej stawiamy sobie sami.
Redakcja
SPIS TREŚCI
Temat numeru – Ikony – 20 lat wolności w kulturze
Między Psami a Długiem Jarosław Kuisz
Dwóch mężczyzn i lustro Sylwia Wachowska
Przygody ciała i ducha. Transgresje w prozie Mariana Pankowskiego i Michała Witkowskiego Anna Kramek – Klicka
Polska wolna prasa jak supernowa Wojciech Przybylski
Samotność w penthouse Joanna Kusiak
Gargamele, ikony i Pałac Kultury, czyli o architekturze ostatnich 20 lat Katarzyna Kazimierowska
Polski bazar i polska galeria handlowa – dwie strony polskiej duszy Tomasz Kasprowicz
Aby sobie podjeść (smacznie?) Magdalena M. Baran
PRYWATNOŚĆ
Powszechny monitoring działa jak placebo Jeffrey Rosen, Łukasz Bluszcz
Prawo do prywatności kontra dobro wspólne Amitai Etzioni
Intymność w fotografii Joanna Erbel
KULTURA
Jedna piąta naprzód. Jerzego Grotowskiego „szukanie odwrotne” Paweł Sztarbowski
Odzyskiwanie obrazu Agnieszka Jakimiak
Polsko – żydowskie okruchy pamięci. Polin Joanny Dylewskiej jako świadectwo zapomnianego świata Joanna Ostrowska
Leon Poliakov, czyli historia Europy widziana od podszewki Paul Zawadzki
REPORTAŻ
Spostrzyżenia. Polska we fryzjerskim lustrze Magdalena Malińska
EUROPA DYSKUSJE
Włochy. Chory człowiek Europy Artur Celiński
SZKOŁA ESEJU
Prorok demokratycznej religii Michał Warchała
Personalizm Walt Withman
PRZEGLĄD PRASY
Cyberlewica i jej sieciowa rewolucja Maciej Banaś
KSIĄŻKI
Ciągnięcie za ucho jako gwarancja zachowania granic na Odrze i Nysie Łużyckiej Jarosław Kuisz
Sceny z pamięci niczyjej, czyli Rymkiewicza bajki o historii Weronika Szczawińska
Polska po Goldhagenowsku… Wokół Legend o krwi Michał Bilewicz
„Nauka, pozorów prąd” Joanna Tokarska Bakir
Odpowiedź Michała Bilewicza
W Europie Geert Mak, Jarosław Kuisz, Wojciech Przybylski
Cenniejsi niż wróble? Magdalena M. Baran
To, co osobiste i polityczne w międzywojennej Polsce David Ost
„Dorotka w Krainie Oz”. O sztuce: Między nami dobrze jest Bohdan Sławiński
Hybryda podmiotu jako horror metaphysicus Małgorzata Kowalska
Bardzo krótka odpowiedź – czyli w kwestii jedności, która zawsze jest mętna Andrzej Leder
WIERSZE
Jehida Amichaj
Komentarz Barbara Gryczan
EKONOMIA
Między Friedmannem a Keynesem Stanisław Gomułka, Tomasz Kasprowicz
